Enerji sektörünün bitmeyen gündemi: Tahkim müessesesi

Bu tür uyuşmazlıkların ülke aleyhine sonuçlanması durumunda ortaya çıkacak faturanın ağırlığı malum olup, sorunlar büyümeden gerekli önlemleri almak akılcı bir yol olacaktır.

Son dönemde enerji sektöründe en çok konuşulan konulardan birisi de tahkim. Bizler de bu noktada Ongur Ergan Hukuk Bürosu'ndan Avukat Arzu Ongur Ergan ile tahkim konusunu konuştuk.

Son dönemlerde özellikle enerji piyasası aktörleri tarafından tercih edilen tahkim müessesesi konusunda genel hatlarıyla bilgi verebilir misiniz?

Toplumsal ve ticari hayatta hukuki ilişkilerin gittikçe karmaşıklaşan ve teknik uzmanlığa ihtiyaç duyulan çözümler gerektirmesi, devlet yargısına alternatif; hızlı, şeffaf, tarafsız ve yeni bir takım hukuki çözüm mekanizmalarının doğmasına neden olmuştur. Alternatif çözüm uyuşmazlıkları (Alternative Dispute Resolutions) olarak adlandırılan bu yollardan en sık kullanılanlarından biri de tahkim olarak göze çarpmaktadır. Tahkim en genel ifade ile bir hukuki ilişkide taraflar arasında doğmuş ya da doğacak uyuşmazlıkların devlet yargısı yerine tarafların tayin ettikleri hakem ya da hakemler aracılığı ile çözümlenmesini öngören mekanizmadır. Bu mekanizma ile taraflar aralarında çıkan uyuşmazlığın devlet yargısında yani klasik anlamda mahkemelerde ve orada görev alan yargıçlar tarafından değil; kendi belirledikleri kurallar çerçevesinde ve tayin ettikleri hakemler aracılığı ile hızlı, tarafsız ve etkin bir şekilde çözümlenmesini amaçlamaktadırlar.

Tahkimin özellikle enerji sektörüne ilişkin uyuşmazlıklarda tercih edilmesinin sebebi nedir?

Öncelikle enerji sektörü doğası gereği son derece teknik, sermaye yoğunluğu yüksek ve karmaşık bir nitelik ihtiva etmektedir. Bu nedenle enerji sektörüne ilişkin uyuşmazlıkların klasik devlet yargısı kapsamında çözümlenmesi hem yargılama süreci hem de teknik nitelikler bakımından sıkıntı yaratabilmektedir. Dolayısıyla özellikle son yıllarda enerji şirketlerinin tahkim yolunu sıklıkla tercih ettikleri söylenebilir. Bunun dışında; enerji sektöründeki yatırımlar genellikle çok uluslu şirketlerin gelişmekte olan ya da az gelişmiş ülkelere yaptıkları yatırımlar şeklinde gerçekleşmektedir. Burada enerji yatırımı yapan şirketlerin bu yatırım faaliyeti ile belirli bir risk aldıkları ve yatırım yapılan ülkenin hukuk sistemine çoğu zaman güvenmedikleri bir gerçektir. Bu doğrultuda uluslararası tahkim; çok uluslu yatırımcıların yatırımlarına ilişkin uyuşmazlıklarının tarafsız, etkin ve hızlı bir şekilde çözümlenmesini garanti etmek amacıyla kullandıkları en popüler yöntemlerden biri olarak dikkat çekmektedir.

Tahkimin çeşitleri nelerdir? Özellikle enerji konulu uyuşmazlıklarda ne tür tahkim yöntemleri tercih edilmektedir?

Tahkim, yalnızca uluslararası uyuşmazlıklarda değil aynı zamanda ulusal uyuşmazlıklarda da uygulanan bir yöntemdir. Bu nedenle öncelikle tahkimi ulusal tahkim ve uluslararası tahkim olarak iki sınıfa ayırabiliriz. Bu ayrımın dışında taraflar; gerçekleşecek tahkimin bu konuda uzman bir enstitü nezdinde çözümlenmesini ya da "Ad hoc" olarak çözümlenmesini kararlaştırabilirler. Bu çerçevede tahkim; "kurumsal tahkim" ve "Ad Hoc" tahkim olarak yine iki başlık altında incelenebilir. Uygulamada özellikle enerji konusunda çıkan uyuşmazlıkların kurumsal tahkim yoluyla çözümlendiği bir gerçektir. Kurumsal tahkim konusunda uzman olan kuruluşlar çeşitlilik göstermekle beraber; ICSID, ICC, London Court of International Arbitration, Stocholm Tahkim Odası bu enstitülerden en önemlileri olarak sayılabilir. Günümüzde enerji konulu uyuşmazlıkların birçoğunun ICSID ya da ICC önünde çözüme kavuşturulduğunu söylemek doğru bir tespit olacaktır.

Haberin devamını Global Enerji dergisinin 58. sayısında bulabilirsiniz!