Enerji sektöründe liberalizasyon (II) eLEktrik Üretim Özelleştirmeleri

Elektrik Enerjisi Sektörü Reformu ve Özelleştirme Strateji belgesinin 10. maddesinde de belirtildiği önceliğe uygun olarak elektrik üretim özelleştirmelerine, dağıtım özelleştirme sürecinin tamamlanmasının ardından başlanması planlanmaktadır.

Bu kapsamda, şimdiye kadar gerçekleştirilmiş olan tek elektrik üretim özelleştirmesi; yedi hidroelektrik, bir jeotermal ve bir de doğalgaz santralinden oluşan toplamda 140 MW kapasiteye sahip olan Ankara Doğalgaz Üretim Anonim Şirketi (ADÜAŞ) olmuştur.

5 Mart 2008 tarihinde yapılan ihaleyi 510 Milyon Dolar bedel ile Zorlu Enerji kazanmıştır. Bu çerçevede yapılan özelleştirme kapsamında ihaleyi kazanan Zorlu Enerji; Engil Gaz Turbinleri Santrali(Van, 15 MW), Kuzgun HES (Erzurum, 20,9 MW), Çıldır HES (Kars, 15,4 MW), İkizdere HES (Rize, 18,6 MW), Mercan HES (Tunceli, 19,2MW), Tercan HES (Erzincan, 15 MW), Atakoy HES(Tokat, 5,5 MW), Beyköy HES (Eskişehir, 16,8 MW) ve Denizli'de faaliyet gösteren Türkiye'nin en büyük kapasiteli jeotermal santralinin (15 MW) 30 yıllık işletme hakkına sahip olmuştur. [8, 11]

EÜAŞ portföyünde olup, 1985 yılında kurulmuş olan 1120 MW kapasiteli Hamitabat Termik Santrali için, ÖİB blok satış yöntemi ile özelleştirmek üzere 21 Mart 2011 tarihinde ihale ilanına çıkmıştır. Son teklif verme tarihi 27 Haziran 2011 olarak belirlenen ihalede ÖİB bu tarihi 23 Eylül 2011 tarihine ertelemiştir.

Trakya bölgesinde Kırklareli'nde bulunan, Türkiye'nin en büyük doğalgaz santrallerinden bir tanesi olan, Hamitabat Termik Termik Santrali özelleştirme ihalesine ön yeterlilik için başvuruda bulunarak ön yeterlilik kriterlerini karşılayan 6 firma (Enerjisa Enerji Üretim A.Ş, Aksa Enerji Üretim A.Ş, Cengiz-Limak Yatırım-Kolin Ortak Girişim Grubu, IC İçtaş İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş, Park Holding A.Ş, Eti Gümüş A.Ş) olmasına rağmen başvuru süresi içerisinde ihaleye tek teklif gelmesi sebebi ile ihale iptal edilmiştir. [12]

Öte yandan, EÜAŞ'a ait 52 adet Hidro Elektrik Santrali (HES) 19 portföyde yapılandırılarak 2010 yılı içerisinde özel sektöre devredilmiştir. Söz konusu ihaleler, yoğun yatırımcı ilgisi ile gerçekleşerek, gerek teklif sayıları gerekse nihai pazarlık görüşmelerinde gerçekleşen tur sayılarında rekora ulaşılan ihalele olmuştur. Toplamda 613 teklifin geldiği, açık arttırma tur sayısında da 283 tura ulaşıldığı bu ihalelerden yaklaşık 433 milyon dolarlık gelir elde edilmiştir. [13]

Elektrik Dağıtım Özelleştirmeleri

Elektrik dağıtım bölgelerinin özelleştirmesinde İşletme Hakkı Devri'ne (İHD) dayalı Hisse Satış Modeli uygulanmaktadır. Bu modelde yatırımcı, özelleştirilen dağıtım şirketinin bulunduğu bölgedeki elektrik dağıtım lisansına sahip tek şirket olacak ancak yatırımcının işletme hakkını devraldığı dağıtım tesisleri ve bu tesislerin işletilmesinde varlığı zorunlu unsurların mülkiyeti TEDAŞ'ta olmaya devam edecektir. Yatırımcı, TEDAŞ ile imzalayacağı İHD sözleşmesi çerçevesinde dağıtım varlıklarının işletme hakkını elde edecektir.

Elektrik dağıtım özelleştirmeleri kapsamında Türkiye'nin elektrik dağıtım şebekesi coğrafi yakınlık, yönetim yapısı, enerji talebi ve diğer teknik/mali etkenler dikkate alınarak toplamda 21 dağıtım bölgesine ayrılmış ve bu bölgelerin her birinde anonim şirket statüsünde dağıtım şirketleri kurulmuştur. Söz konusu bölgeler Şekil 1'de, dağıtım bölgelerinde yer alan iller ise Tablo 1'de gösterilmiştir.

Özelleştirme programı kapsamında 21 dağıtım bölgesine ayrılmış olan Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi (TEDAŞ) ve bünyesinde bulunan elektrik dağıtım şirketlerinin özelleştirme süreci yapılan ihalelerle Aralık 2010'da tamamlanmıştır. İhaleleri kazanan şirketler, ihale tarih ve tutarları ile kapasiteler Tablo 2'de gösterilmiştir.

10. Bölgede bulunan Akdeniz Elektrik Dağıtım AŞ. için 1.165.000.000 Dolar ile en yüksek teklifi veren Park Holding, ihaleden çekilmiş, teminat olarak yatırdığı 10 milyon dolarlık miktar, ÖİB tarafından irat olarak kaydedilmiştir.

13. Bölgede bulunan Trakya Elektrik Dağıtım AŞ. için 622 milyon Dolar ile en yüksek teklifi vermiş olan Aksa Enerji sözleşme imzalamayarak süreç dışı kalmıştır.

14. Bölgede bulunan İstanbul Elektrik Dağıtım AŞ. için, 1.813.000.000 Dolar ile en yüksek teklifi vermiş olan MMEKA'nın ihaleden çekilmesi üzerine, ÖİB tarafından davette bulunulan ikinci teklif sahibi Yıldızlar Holding ek süre istemeden süreçten çekilmiş, bunun üzerine 1.515.000.000 Dolar ile üçüncü teklif sahibi EnerjiSA'ya davette bulunulmuştur.

17. Bölgede yer alan, Türkiye'nin en büyük elektrik dağıtım bölgesi olan Boğaziçi Elektrik Dağıtım AŞ. ihalesini en yüksek bedel olan 2.990.000.000 Dolar teklif bedeli ile almış olan MMEKA ortaklığı, ÖİB tarafından belirlenen süre olan 31.10.2011 tarihine kadar ek geçici teminatını teslim etmediğinden, teminatı irat kaydedilmiş ve ÖİB sıra ile diğer teklif sahiplerine çağrıda bulunma kararı almıştır.

18. bölge olan Kayseri ve Civarı Elektrik Dağıtım AŞ. ile 19. bölge olan Aydın-Denizli-Muğla bölgelerine elektrik veren Menderes Elektrik Dağıtım AŞ. 3096 sayılı kanun çerçevesinde özel şirketler tarafından işletilmektedir. 20. bölgede bulunup Adıyaman ve Kahramanmaraş illerini kapsayan Göksu Elektrik Dağıtım AŞ, 2009 yılında özelleştirilme kapsamından çıkarılmış olup, devir süreci yine 3096 sayılı kanun kapsamında yürütülmektedir. Aras Elektrik Dağıtım AŞ.'nin devri ile ilgili olarak Danıştay tarafından yürütmeyi durdurma kararı mevcut olup, nihai karar beklenmektedir.

Yukarıda bazı örnekleri verildiği üzere, elektrik dağıtım ihalelerinde ÖİB tarafından verilmiş olan süre zarfında sözleşme imzalamamış ve ek geçici teminat yatırarak süre uzatımı talebinde bulunmamış olan iştirakçilerin, yatırmış oldukları teminatlar irat kaydedilerek, ÖİB tarafından bir sonraki sırada bulunan teklif sahibine davette bulunulmaktadır.

Doğalgaz Dağıtım Özelleştirmeleri

Türkiye'de ilk kez 1987 yılında kullanılmaya başlanan doğalgazda, kamunun tekelini kaldırmak amacı ile doğalgaz iç pazarı için ortak kurallar ile ilgili 22 Haziran 1998 tarih ve 98/30/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifine karşılık gelen 18 Nisan 2001 tarih ve 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu 2 Mayıs 2001 tarihinde yürürlüğe girmiştir. [15]

Doğalgaz Piyasası Kanunu'nun yürürlüğe girmesi ile birlikte, 6 ayrı ülke ile uzun dönemli gaz alım kontratı bulunan BOTAŞ'ın doğalgazın ithalatı, iletimi, dağıtımı, depolanması ve satışı alanlarındaki tekel konumu sona ermekle birlikte, piyasa üçüncü taraflara açılmıştır.

Kanun, ithal ettiği doğalgaz miktarı ulusal tüketimin 'sine düşürünceye kadar BOTAŞ'a yeni gaz alım anlaşması yapmasına izin vermemekte; aynı zamanda, mevcut doğalgaz alım anlaşmalarının ihale yoluyla devredilmesini öngörmektedir.

Ayrıca, BOTAŞ'ın doğalgaz alım anlaşmalarının bulunduğu ülkeler ile söz konusu anlaşmalar sona erinceye kadar hiçbir ithalatçı şirket yeni gaz alım anlaşması yapamayacaktır. Diğer ülkelerden ithalat ise Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun ülke ihtiyacı, ihracat ve rekabet koşullarını dikkate alarak vereceği karara bağlı olarak gerçekleştirilebilecektir.

Doğalgaz piyasasının öngörülen şekilde oluşturulmasını teminen, halihazırda piyasada faaliyet göstermekte olanlar ile piyasada faaliyet göstermek isteyen tüzel kişiler, mevzuat çerçevesinde 2 Kasım 2002 tarihinden itibaren lisans almaya başlamışlardır.

Serbest bir doğalgaz piyasasına geçiş için atılan önemli adımlardan bir tanesi de doğalgaz tarifelerinde yapılan düzenlemelerdir. Bu kapsamda, serbest piyasa koşullarını gözönünde bulunduran, rasyonel faktörlere ve tarafsız kriterlere dayalı olarak belirlenen bir tarife yapısı getirilmiştir. Yeni tarifeler; alım fiyatı, döviz kuru ve enflasyon oranındaki değişimlere dayalı olarak düzenlenmektedir.

Bu çerçevede, öncelikle BOTAŞ'ın toptan satış fiyatları ve şehir içi dağıtım şirketlerinin uygulamakta olduğu perakende satış fiyatları düzenlenmiştir. Ardından BOTAŞ'a ait tarifeler ayrıştırılmış, toptan satış, iletim ve depolama tarifeleri belirlenmiştir. 2003 yılı sonuna kadar uygulanacak olan doğalgaz tarifeleri de yukarıda bahsedilen faktörleri içeren formüllere bağlanmıştır. Piyasada faaliyet göstermekte olan tüzel kişiler her ay, ilgili formüller uyarınca üst sınır fiyatlarını hesaplayıp, bu fiyatların altında fiyat uygulamakta serbesttirler. [16]

4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu kapsamında, 2005 yılının Kasım ayında ihale düzenlenmis ve ihale sonucunca kazanan dört şirket (Shell, Bosphorus, Enerco ve Avrasya) BOTAŞ'ın 1998 yılında Gazprom Export ile imzalamış olduğu doğalgaz alım kontratını kısmi olarak devralmaya hak kazanmıştır.

Fiili devirlerin ardından bu şirketler 2009 yılının Nisan ayına kadar faaliyete geçmişlerdir. Bu devirlere konu şirketlerin doğalgaz piyasasında faaliyete geçmeleri ile 2009 yılı Nisan ayı itibariyle ithalat pazarının 'lik bir kısmı serbestleşmiş ve BOTAS'ın ithalat pazar payı %2,9'luk yerli üretim de dikkate alındığında Â…,7 düzeyine inmiştir. [17] Pazar payları Tablo 3'te gösterilmiştir.

Doğalgaz dağıtımında ise, Türkiye bölgelere ayrılmış ve elliden fazla bölgeye dağıtım lisansı verilmiştir. Mevcut dağıtım bölgelerinden ise, BOTAŞ'ın elinde bulunan Bursagaz ve Esgaz'ın 2004 yılında özelleştirilmesinin ardından, gözler 4646 sayılı kanunda özelleştirilmeleri öngörülen belediyelerce işletilen üç doğalgaz bölgesine çevrilmiştir. Bunlardan İZGAZ'ın özelleştirme işlemleri tamamlanarak 2009 yılı başında GDF Suez'e devri gercekleşmistir. Diğer iki belediye mülkiyetinde olan Başkent Doğalgaz ve İGDAŞ halen özelleştirilmemiştir.

Son olarak, BOTAŞ ile Rusya Federasyonu arasında 14 Şubat 1986 yılında imzalanmış olan 6 milyar metreküplük batı hattı kontratının süresi 2011'de dolmuş ve Rusya Federasyonu'nun istenilen indirimi yapmaması üzerine kontrat uzatılmamıştır. Söz konusu miktarın batı hattından Türkiye pazarına arzına yönelik özel sektör girişimleri mevcuttur.

SONUÇ

Enerji kaynaklarının bölüşümü ve boru hatları ile taşınmasının ülkeler arasında yarış ortamı yarattığı ve bu yarışın giderek ülkeler açısından güç ve refah göstergesine dönüştüğü bir dönemde Türkiye'nin de bu avantaja sahip olmasında büyük fayda görülmektedir.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 2010-2014 yılları icin hazırladığı Stratejik Plan'da serbest piyasa koşullarına tam işlerlik kazandırmak ve yatırım ortamının iyileşmesini sağlamak icin belirlenen hedefler yer almaktadır. Planda belirtilmiş olan Hedef 4.1'e göre elektrik sektöründeki özelleştirmelerin 2014 yılına kadar tamamlanması planlanmaktadır. Hedef 4.2'ye göre enerji sektöründe rekabete dayalı olarak işleyen piyasa yapısının 2015'e kadar oluşturulması ve Hedef 4.3'e göre ise doğalgaz sektöründe rekabete dayalı olarak işleyen piyasa yapısının 2015'e kadar oluşturulması amaçlanmaktadır.

Söz konusu hedeflere paralel olarak Başbakanlığa Bağlı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından enerji sektöründe özelleştirme stratejisi oluşturulmuştur. Buna göre üretim özelleştirmesi üç kademeli olarak planlanmıştır. Devlete ait 52 akarsu santrali, bağımsız termik santraller ve 14 termik ve 27 hidroelektrik santralin dokuz portföye bölünerek satılması öngörülmektedir. 52 adet akarsu santrali (HES), daha önce de belirtildiği üzere, 2010 yılı içerisinde yoğun bir katılımcı ilgisi ile özelleştirilmiştir.

Bu özelleştirmelerin yanında, mevcut durumda kamuya ait olan, aralarında Atatürk (2.045 MW), Karakaya (1.800 MW) ve Keban (1.330 MW) gibi büyük elektrik santrallerinin de bulunduğu bazı tesislerin kamunun elinde kalacağının da altı çizilmelidir. Bu da devletin elektrik piyasasından tamamıyla çekilmeyeceği anlamına gelmektedir.

ÖİB öncelikli dört termik üretim tesisinin portföy gruplarından ayrı olarak özelleştirilmesini planlamaktadır. Söz konusu santraller 2009 yılında EÜAŞ'ın toplam brüt üretiminin (,5'ini oluşturmaktaydı. Söz konusu termik santraller arasında, 21 Mart 2011 tarihinde özelleştirilmek üzere ihaleye çıkılmasına rağmen, tek teklif gelmesi ile ihalesi iptal edilen 1120 MW gücündeki Hamitabat Termik Santrali başta olmak üzere Soma (1.034 MW), Seyitömer (600 MW) ve Çan (320 MW) santralleri bulunmaktadır.

İlave olarak, 13 termik ve 27 hidroelektrik santralin 356 MW ile 2.795 MW aralığında dokuz portföye bölünerek ozelleştirilmesi planlanmaktadır. Söz konusu portföyler:

l 3 adet sadece termik santrallerden oluşan portföy,

l 2 adet termik ve hidroelektrik santrali iceren karma portföy,

l 4 adet sadece hidroelektrik santrallerden oluşan portföy şeklinde oluşturulmuştur.

Elektrik üretim ve dağıtım sektörlerinde bugüne kadar gerçekleştirilen özelleştirmeler ilerleyen dönemlerde de bu sürecin devam edeceğini ve oyuncuların her gun daha da kalabalıklaşarak piyasadaki yerini alacağını ortaya koymaktadır. Bu sürecin tamamlanmasıyla Turkiye elektrik piyasasında yeni bir sayfa acılması beklenmektedir. Ancak tüketicilerin haklarının ve menfaatlerinin, serbest piyasa koşulları doğrultusunda korunması açısından gözden kaçırılmaması gereken husus, söz konusu devirler gercekleştirildikten sonra devlet tarafından oluşturulacak denetim mekanizmasının düzgün işlemesine duyulan ihtiyaçtır. [8]

Özelleştirme ihaleleri sonucunda dağıtım lisansı alan firmaların kayıp-kaçağı önlemesi, elektrik fiyatlarının yükselmemesi ve sürecin tüketicilere olumsuz yansımaması için büyük önem arz etmektedir.

4646 sayılı Kanun ile doğalgaz piyasasında hedeflenen serbestleşme ve rekabete açılma bir takvime bağlanmıştır. Rekabetçi ağ endüstrileri açısından önemli bir kavram olan "ayrıştırma", 4646 sayılı Kanun içinde de sıkca yer almaktadır. Enerji piyasalarında ayrıştırma, entegre yapının dikey olarak ayrıştırılması anlamına gelmektedir. Ayrıştırma, aynı piyasadaki şirketler arasında ayrımcılık yapılmasını ve farklı piyasadaki şirketler arasındaki çapraz sübvansiyonu engellediği; doğru bilgiye ulaşmayı kolaylaştırdığı; regülasyonun etkinliğini artırdığı icin rekabetin sağlanmasında önemli rol oynamaktadır. Her ne kadar rekabet kanunları ayrımcılık konusunda yaptırımlar uygulasa da, dikey ayrıştırma, "ex-ante" olarak şebeke tekelcilerinin rekabeti bozma dürtü ve yeteneklerini sınırlandırmak amacı gütmektedir.

4646 sayılı Kanun ile BOTAŞ yürütmekte olduğu doğal piyasası faaliyetlerine ilişkin -en basit ayrıştırma modeli olan- muhasebe ayrıştırmasını en geç hazırlık döneminin bitiminden itibaren bir yıl içerisinde gerçekleştirmekle yükümlü tutulmuştur.

Aynı şekilde 4646 sayılı Kanun'da mevcut dağıtım şirketlerinin de 1 Ocak 2002 tarihine kadar dağıtım ve satış faaliyetlerini muhasebe ayrıştırmasına tabi tutması zorunlu kılınmaktadır. Ayrıca tüm dağıtım şirketleri farklı bölgelerdeki dağıtım faaliyetlerini ayrı tüzel kişilikler altında yürütmek zorundadır. Kanun, doğalgaz dağıtım faaliyetinin, rekabetin tesisi bakımından diğer tüm piyasa faaliyetlerinden hukuki olarak ayrıştırılması gerektiğini belirtmiş olduğu kanuna istinaden bu hüküm ihale şartnamelerinde yer alarak uygulanmaya başlamıştır.

BOTAŞ'ın yeniden yapılandırılarak hukuki olarak faaliyetlerinin ayrıştırılması için ise 4646 sayılı Kanun'da 2009 yılına kadar süre tanınmaktadır. Söz konusu ayrıştırmanın ardından iki yıl içerisinde BOTAŞ'ın iletim ve ithalat dışında kalan faaliyetlerinin özelleştirilmesi de takvime bağlanmıştır. Lakin bu hedefe şu an itibari ile ulaşılamamıştır.

BOTAŞ'a 4646 sayılı Kanun ile getirilen bir diğer önemli yükümlülük ise her yıl 'dan az olmamak kaydıyla 2009 yılına kadar toplam yıllık ithalat miktarı yıllık ulusal tüketimin 'sine düşene kadar, mevcut doğalgaz alım/satım sözleşmelerini devretmesidir.

BOTAŞ'ın ithalat pazar payının 'ye indirilmesi yoluyla piyasaya yeni ithalat şirketlerinin girmesi ve doğalgaz piyasasında üst pazarda rekabetin oluşması amacına yönelik olarak yapılmış olan ihaleler ile toplam ,4'lük bir devir gerçekleştirilerek BOTAŞ'ın pazar payı Â…,7'ye indirilse de bu konudaki nihai hedefe de henüz ulaşılamamıştır. [17]

Piyasanın serbestleşerek, şeffaf bir yapıda rekabete açılması ve özel sektörün daha etkin rol oynaması; özelleştirmenin temel amaçlarına uygun olarak varlıkların verimli işletilerek maliyetlerin düşmesine, rekabetin sağlanmasına ve arz kalitesinin arttırılarak bütün bu unsurlardan oluşan faydaların tüketiciye yansıtılmasına sebep olacaktır.

Bu kapsamda, strateji belgelerinde planlanan hedeflere uygun olarak piyasanın yapılandırılmasının kararlılıkla devam etmesi, enerji arz güvenliği ve fiyatların regülasyonuna olumlu katkıda bulunacak adımlar olacaktır.

Tablo 1: Türkiye Elektrik Dağıtım Bölgesinde Yer Alan İller [6]

1.
Diyarbakır, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Batman, Şırnak

2.
Bitlis, Hakkari, Muş, Van

3.
Ağrı, Erzincan, Erzurum, Kars, Bayburt, Ardahan, Iğdır

4.
Artvin, Giresun, Gümüşhane, Rize, Trabzon

5.
Bingöl, Elazığ, Malatya, Tunceli

6.
Sivas, Tokat, Yozgat

7.
Adana, Mersin, Osmaniye, Hatay, Gaziantep, Kilis

8.
Kırşehir, Nevşehir, Niğde, Aksaray, Konya, Karaman

9.
Ankara, Kırıkkale, Zonguldak, Bartın, Karabük, Çankırı, Kastamonu

10.
Antalya, Burdur, Isparta

11.
İzmir, Manisa

12.
Balıkesir, Bursa, Çanakkale, Yalova

13.
Edirne, Kırklareli, Tekirdağ

14.
İstanbul İli Anadolu Yakası

15.
Sakarya, Bolu Düzce, Kocaeli

16.
Afyon, Bilecik, Eskişehir, Kütahya, Uşak

17.
İStanbul İi Rumeli Yakası

18.
Kayseri

19.
Aydın, denizli, Muğla

20.
Adıyaman, Kahramanmaraş

21.
Amasya, Çorum, Ordu, Samsun, Sinop


Dağıtım

Bölgesi

Dağıtım Bölgesinde Yer Alan İller


Şekil 1: Türkiye Elektrik Dağıtım Bölgeleri [14]

1. Dicle Elektrik Dağıtım A.Ş.

2. Vangölü Elektrik Dağıtım A.Ş.

3. Aras Elektrik Dağıtım A.Ş.

4. Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş.

5. Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş.

6. Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş.

7. Toroslar Elektrik Dağıtım A.Ş.

8. Meram Elektrik Dağıtım A.Ş.

9. Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş.

10. Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş.

11. Gediz Elektrik A.Ş.

12. Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş.

13. Trakya Elektrik Dağıtım A.Ş.

14. İstanbul Elektrik Dağıtım A.Ş.

15. Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş.

16. Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş.

17. Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş.

18. Kayseri Elektrik Dağıtım A.Ş.

19. Menderes Elektrik Dağıtım A.Ş.

20. Göksu Elektrik Dağıtım A.Ş.

21. Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş.

Bölge No
Tarih
Şirket
Tutar

(USD)
Kapasite (GWh)

1OK
09.08.2010
Karavil-Ceylan
228.000.000
5.214

2
18.02.2010
Aksa
100.100.000
1.137

3
25.09.2008
Kiler
128.500.000
655,8

4
06.11.2009
Aksa
227.000.000
2.267,2

5
18.02.2010
Aksa
230.250.000
2.145,2

6
18.02.2010
Kolin
258.500.000
2.087,9

7
07.12.2010
Yıldızlar SSS
2.075.000
13.904,9

8
25.09.2008
Alarko-Cengiz
440.000.000
5.858,9

9
01.07.2008
EnerjiSA-Verbund
225.000.000
11.161,5

10
07.12.2010
Park Holding
1.165.000.000
6.048,6

11
09.08.2010
MMEKA-İşkaya
1.920.000.000
13.861,9

12
18.02.2010
Limak
940.000.000
10.940,5

13
09.08.2010
Aksa
622.000.000
5.473,2

14
07.12.2010
MMEKA
1.813.000.000
8.672,1

15
01.07.2008
Akcez
600.000.000
8.760,5

16
06.11.2009
Eti Gümüş
485.000.000
5.041,7

17
09.12.2010
MMEKA-İşkaya
2.990.000.000
19.000

21
06.11.2009
Çalık
441.500.000
4.062,7


Tablo 2: Elektrik Dağıtım İhaleleri Sonuçları

Doğalgaz piyasasının öngörülen şekilde oluşturulmasını teminen, halihazırda piyasada faaliyet göstermekte olanlar ile piyasada faaliyet göstermek isteyen tüzel kişiler, mevzuat çerçevesinde 2 Kasım 2002 tarihinden itibaren lisans almaya başlamışlardır.

Şirket İsmi
Miktar

(Milyon m3)
Pazar Payı

(%)

BOTAŞ
30.000
85,7

Shell
250
0,7

Bosphorus
750
2,1

Enerco
2.500
7,1

Avrasya
500
1,4

Yerli Üretim
1.000
2,9

Toplam
35.000
100


Tablo 3: Doğal Gaz İthalat Pazar Payları [17]

Enerji kaynaklarının bölüşümü ve boru hatları ile taşınmasının ülkeler arasında yarış ortamı yarattığı ve bu yarışın giderek ülkeler açısından güç ve refah göstergesine dönüştüğü bir dönemde Türkiye'nin de bu avantaja sahip olmasında büyük fayda görülmektedir.

4646 sayılı Kanun ile BOTAŞ yürütmekte olduğu doğal piyasası faaliyetlerine ilişkin -en basit ayrıştırma modeli olan- muhasebe ayrıştırmasını en geç hazırlık döneminin bitiminden itibaren bir yıl içerisinde gerçekleştirmekle yükümlü tutulmuştur.


Özelleştirme ihaleleri sonucunda dağıtım lisansı alan firmaların kayıp-kaçağı önlemesi, elektrik fiyatlarının yükselmemesi ve sürecin tüketicilere olumsuz yansımaması için büyük önem arz etmektedir.

KAYNAKLAR

[1] http://baybul.com/finans-ve-borsa/902222-liberalizasyon-liberalization.html

[2] ÇOLAK, AB., İLBAŞ, M., Enerji Koridoru ve Terminali Olarak Türkiye'nin Rolü, 16. Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı ICCI2010, İstanbul, 12 â€" 14 Mayıs 2010

[3] http://www.dunya.com/enerji-faturası-kabarıyor-cari-açık-artıyor_135771_haber.html

[4] Özelleştirme İdaresi Başkanlığı

[5] ŞEN, M., Doğal Gaz Piyasası Liberalizasyonu: Süreç ve Öneriler, 16.09.2008, Ankara

[6] 17 Mart 2004 tarih ve 2004/3 sayılı Yüksek Planlama Kurulu (YPK) kararı, Elektrik Enerjisi Sektörü Reformu ve Özelleştirme Strateji Belgesi

[7] YİĞİT, A., Özelleştirmenin Enerji politikalarına Etkisi, 28-29 Şubat 2008, TMMOB

[8] ULUATAM, E., Türkiye Elektrik Piyasasında Özelleştirme Süreci, Mart 2011, Ekonomik Forum

[9] 3 Mart 2001 tarih ve 24335 mükerrer sayılı Resmi Gazete

[10] www.botas.gov.tr

[11] http://www.alternaturk.org/haber/aduas-santralleri-zorluda/

[12] http://www.cafesiyaset.com/hamitabat-termik-santrali-ihalesi-iptal-edildi_213120.html

[13] Radikal, 14.01.2011

[14] ÖİB, Türkiye Elektrik Dağıtım Sektörü Özelleştirmesi, Tanıtım Dökümanı, 2010

[15] 2 Mayıs 2001 tarih ve 24390 sayılı Resmi Gazete

[16] Türkiye İktisat Kongresi Enerji Çalışma Grubu Raporu 3

[17] AKCOLLU, Y., Türkiye ve AB Enerji Piyasalarında Yaşanan Serbestleştirme, Özelleştirme Sonucunda Gelinen Durum, Mevcut Rekabet Ortamı ve Bundan Sonra Yapılması Gerekenler, Rekabet Kurumu

[18] EPDK




A. Batur Çolak / BOTAŞ International Limited Saha Müdürü