LPG'nin 'en'leri

Temiz bir enerji kaynağı olarak kabul edilen Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Türkiye'de 1960'lı yılların başından bu yana kullanılıyor. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun (EPDK) hazırladığı LPG Raporu'na göre, 2000'li yıllara kadar ülkede tüplü LPG, satışların büyük bir kısmını oluşturuyor. 2000 yılında LPG'nin araçlarda kullanılması, vergi indirimi ve teşviklerle desteklenince, 1999 yılına göre yüzde 33 artarak tüketim 4.5 milyon tona ulaşıyor. Bu Türkiye LPG tarihinin en yüksek satış rakamı olmasının yanı sıra, LPG tüketiminin ağırlığının tüplü gazdan otogaza kaydığının da ilk göstergesi.

Ancak 2001 yılında yaşanan kriz ekonomiyle birlikte LPG'yi de olumsuz etkiliyor. Satışlar 2000 yılına göre yüzde 14.43 azalarak 3.8 milyon tona geriliyor. Ve bu azalış trendi 2006 yılına kadar sürüyor. Bunun bu yıl ve gelecekte de sürmesi bekleniyor.

Doğalgazın fendi, LPG'yi yendi!

Türkiye LPG ile ilk olarak tüp gazla tanışıyor. Ancak, son yıllarda doğalgazın gelmesiyle birlikte tüp satışları sürekli azalıyor. 19992006 yılları arasında tüplü LPG tüketimi 2.1 milyon tondan 1.49 milyon tona kadar geriliyor. Tüplü LPG tüketiminin toplam tüketim içindeki payı yüzde 62.88'den yüzde 42.40'a düşüyor. Daha çok küçük ve orta ölçekli sanayinin tercih ettiği dökme LPG de, tüplü ile aynı kaderi paylaşıyor. Doğalgaz kullanımının artmasıyla birlikte satışları düşen dökme LPG, 1999 yılında 893 bin ton tüketiliyorken 2006 yılında 475 bin tona kadar iniyor. Dökme LPG tüketiminin toplam tüketim içindeki payı da yüzde 26.56'dan yüzde 13.52'ye kadar geriliyor. Her iki kaynağa göre otogaz daha şanslı. Benzin fiyatının sürekli artması, araç sahiplerini alternatif yakıtlara yönlendiriyor. Bunların içinde otogaz en gözde. Bu nedenle, 1999'da 355 bin ton olan otogaz LPG tüketimi geçtiğimiz yıl 1.5 milyon tonu aşıyor. Otogazın toplam tüketim içindeki payı da yüzde 10'dan yüzde 44'e ulaşıyor.

Yarısından fazlası üç şirketten

Türkiye LPG piyasasında 52 şirket faaliyet yürütüyor. Bunların arasında toplam satışın yüzde 24.8'ini sağlayan Aygaz, 874 bin tonluk satışıyla ilk sırada yer



d alıyor. Koç Grubu şirketini 492 bin tonla Milangaz, 459 bin tonla İpragaz izliyor. Üç şirket 1.8 milyon tonu aşan satışlarıyla, 3.5 milyon tonluk Türkiye tüketiminin yarısından fazlasını (yüzde 52) karşılıyor. Kalan 49 şirketse 1.7 milyon tonla yüzde 48'ini sağlıyor.

Hizmetgaz ve Yurtgaz sürprizi

Şirketlerin 2006 satışları ürün bazında incelendiğinde ilk üç sırada tüplü LPG satışlarında Aygaz, İpragaz ve Milangaz; dökme LPG satışlarında Hizmetgaz, İpragaz ve Aygaz; otogaz satışlarında ise Aygaz, Milangaz ve Shell Gaz'ın bulunduğu görülüyor. Tüplü ve otogaz satışlarında büyükler ilk sırada yer alırken, dökmede Hizmetgaz'ın ilk sırada olması dikkati çekiyor. Toplam 131 bin tonluk satışıyla 8. sırada kendine yer bulan Hizmetgaz, bunun 122 bin tonunu dökme LPG olarak müşterilerine ulaştırıyor. Ayrıca Yurtgaz da 50 bin tonluk dökme satışıyla 4. sırada bulunuyor.

En çok tüketen iller...

İl bazında LPG satışlarında ilk üç sırada İstanbul (558 bin ton), Ankara (320 bin ton) ve İzmir (284 bin ton) yer alıyor. Türkiye'nin nüfus sıralamasında da ilk üçte kendine yer bulan illerin ardından 4. sırada 175 bin tonluk satışıyla Antalya geliyor. Ardından Konya 110 bin tonluk satışıyla 5. sırayı oluşturuyor. Daha sonra Bursa, Adana, Kocaeli, İçel ve Kayseri gibi şehirler sıralanıyor. Sıralamadaki ilk 10 il, 1.9 milyon tonluk satışlarıyla toplamın yarısından fazlasını gerçekleştiriyor. En az satış yapılan son beş il ise Tunceli, Bayburt, Iğdır, Ardahan ve Hakkari olarak sıralanıyor. Bu illerin toplam satışı sadece 12.700 ton.

İstanbul'da Aygaz

2006 yılında dağıtıcıların il bazında satışları incelendiğinde, 558 bin tonla en çok LPG satışının gerçekleştirildiği İstanbul'da, Aygaz'ın 174 bin tonluk satış ve yüzde 31.21'lik pazar payla ilk sırada yer aldığı görülüyor. Milangaz 70 bin tonluk satış ve yüzde 12.63 pazar payı ile ikinci sırada, İpragaz 58 bin tonluk satış ve yüzde 10.41'lik pazar payı ile üçüncü sırada kendisine yer buluyor. İstanbul'da 4. sırada ise 55.5 bin tonluk satışıyla dökme gazın önemli şirketi Yurtgaz bulunuyor. Dağıtıcıların İstanbul'daki pazar paylarına bakıldığında ilk sekiz firma olan Aygaz, Milangaz, İpragaz, Yurtgaz, BP, Shell, Hizmetgaz ve Total Oil'in piyasanın yaklaşık yüzde 90'ını kontrol ettiği ortaya çıkıyor.

Geçtiğimiz yıl İstanbul'da tüketilen LPG satışlarına bakıldığında; 151 bin tonunun ilk üç aylık dönemde, 135 bin tonunun ikinci üç aylık dönemde, 133 bin tonunun üçüncü üç aylık dönemde, 140 bin tonunun da dördüncü üç aylık dönemde gerçekleştiği görülüyor. İstanbul'un yüzde 90'ına doğalgaz götürülmesine rağmen, LPG tüketiminin yüzde 39.20'sini tüplü gaz oluşturuyor. Yüzde 38.29'u otogaz, yüzde 22.51'i de dökme LPG olarak satılıyor.

Ankara'da Milangaz

LPG tüketiminde Türkiye ikincisi olan Ankara'da Milangaz 71 bin tonluk satış ve yüzde 22.10'luk pa zar payıyla ilk sırada yer alıyor. Aygaz ise 53 bin tonluk satış ve yüzde 16.42 pazar payı ile kendine ikinci sırada yer buluyor. Bu iki şirketi Shell Gaz 35 bin ton satış ve yüzde 11.09'luk payla takip ediyor. Ankara'daki LPG satışlarının yarıya yakını (yüzde 49.61) bu üç şirket tarafından gerçekleştiriliyor.

2006 yılında Ankara'da tüketilen 320 bin tonluk LPG'nin, 72 bin tonu ilk üç aylık dönemde, 83 bin tonu ikinci üç aylık dönemde, 82 bin tonu üçüncü üç aylık dönemde, 85 bin tonu dördüncü üç aylık dönemde gerçekleşiyor. Başkentte tüketilen LPG'nin yüzde 54.76 otogaz, yüzde 25.40'ı tüplü, yüzde 19.83'ü de dökmeden oluşuyor. Bu sonuçlar, ürün bazında tüketimde Ankara'nın Türkiye geneline göre farklılık gösterdiğini ortaya koyuyor.

Yüzde 80'i ithal

Türkiye'de tüketilen LPG'nin büyük bir kısmı yurt dışından getiriliyor. 2006 yılı rakamlarına bakıldığında, tüketilen 3.5 milyon tonluk LPG'nin yaklaşık beşte dördünün, yani 2.8 milyon tonunun 19 farklı ülkeden ithal edildiği ortaya çıkıyor. Bunun 2.4 milyon tonu dağıtıcı şirketler, 400 bin tonu da TÜPRAŞ tarafından ithal ediliyor. En çok ithalat yapılan ülkeler sırasıyla Cezayir, Norveç, Libya, Rusya ve Kazakistan. Bu ülkeler toplam ithalatın yüzde 74'ünü oluşturuyor.

Tüketimin kalan kısmı ise Türkiye'den karşılanıyor. Ülkedeki LPG üretimi 2003 yılından itibaren istikrarlı bir şekilde artıyor. 2003'te 692 bin ton olan üretim, 2004 yılında 725 bin tona, 2005 yılında 767 bin tona, 2006 yılında da 804 bin tona ulaşıyor.

Fazlası ihraç ediliyor

Türkiye, tüketim fazlası LPG'yi yurt dışına satarak değerlendiriyor. Büyük miktarlara ise 2003 yılından itibaren çıkıyor. 2005 yılında 755 bin tona ulaşan LPG ihracatı bölgesel ve siyasi koşullarla 2006 yılında 368 bin tona geriliyor. Bu satışların ekonomik değeri ise yaklaşık 240 milyon dolara ulaşıyor. İhracatın 185 bin tonla yarıdan fazlası Irak'a yapılıyor. Romanya, 120 bin tonluk satış ve yüzde 33'lük payla ikinci sırada yer alıyor.

2 milyon tonluk toptan ticaret

LPG'de dağıtıcı şirketler kendi aralarında da alışveriş yapıyorlar. 2006 yılındaki LPG ticareti 2 milyon tonu biraz aşıyor. Bunun 287 bin tonluk kısmı yılın ilk üç ayında, 353 bin tonu ikinci üç ayında, 738 bin tonu üçüncü üç aylık dönemde, 671 bin tonluk kısmıysa dördüncü üç aylık dönemde gerçekleşiyor. Bu rakamlar, toptan ticaretin yılın ikinci yarısında yoğunlaştığını gösteriyor. Dağıtıcılar arasındaki toptan ticaretin yüzde 50.3 ile yarısından fazlasını tüp gaz oluşturuyor. Ticaretin yüzde 33.3 otogaz, yüzde 16.4 de dökme gaz satışıyla yapılıyor.